شاید خدا قصتو از نو نوشته باشه...

در ادامه بررسی سریال های ماه رمضان قصد داریم به سراغ سریال پر مخاطب «میوه ممنوعه» برویم که از شبکه دوم سیما روی آنتن رفته است.
در میان سریال های امسال «میوه ممنوعه» پر مخاطب ترین، کامل ترین و بهترین مجموعه تلویزیونی امسال و حتی چند سال اخیر ماه رمضان است که عوامل بسیار زیادی در این استقبال گسترده نقش داشته است.
در این یکی دو سال اخیر که سریال های ماه رمضانی یا به موضوع کلاهبرداری و زمین خورای پرداخته اند یا به موضوع تجسم انسانی شیطان و ترس زندگی انسان ها در کنار شیاطین، «میوه ممنوعه» سوژه ای را دست مایه اصلی خود قرار داد که شاید به معنای واقعی کلمه ممنوع بوده، نمایش عشق پیرمردی 70 ساله به دختری بیست و چند ساله.
شاید در این چند ساله از لحاظ غنای داستانی و ظرفیت های متنی تنها «صاحبدلان» که سال گذشته به کارگردانی محمد حسین لطیفی که از شبکه اول پخش قابل رقابت با «میوه ممنوعه» حسن فتحی باشد.
«حسن فتحی» کارگردانی است که نشان داده مدیوم های تلویزیون را به خوبی می شناسد و تقریبا تمامی کارهایش در این چند ساله اخیر که در تلویزیون حضور داشته پر مخاطب بوده و با استقبال مردم و منتقدین مواجه شده است.
فتحی با کارگردانی سریال های موفقی نظیر «پهلوانان نمی میرند» ،«روشن تر از خاموشی» «شب دهم» و «مدار صفر درجه» نشان داده کارگردان بسیار قابلی است و ویژگی های کار در رسانه های پر مخاطبی چون تلویزیون را به خوبی می شناسد و نتیجه آن کاری شده است بسیار فراتر از کارهای مناسبتی ماه رمضان چند ساله اخیر از آب درآمده است.
یکی از عواملی که باعث شده «میوه ممنوعه» نسبت به سایر سریال های امسال موفق تر باشد نام انتخابی مجموعه است. با اینکه حتی در اولین بار با شنیدن نام میوه ممنوعه می شد کل داستان را حدس زد اما نامی جذاب و گیرا برای داستانی است. داستانی که از همان ابتدا به مخاطب این حس را القاء می کند که هر لحظه باید منتظر اتفاقی خاص باشد اما به جرات می توان گفت: حدس زدن اینکه در خط داستانی چه اتفاقی می افتد تقریبا غیر ممکن بود و احتمالا پایان داستان بسیار تلخ تر از کشته شدن «شایگان» و یا فروپاشی کانون خانوادگی، «حاج یونس فتوحی» خواهد بود.
یکی دیگر از عوامل موفقیت میوه ممنوعه فیلمنامه فوق العاده خوب «علیرضا کاظمی پور» که پیرنگ اصلی داستان و انتخاب نام «میوه ممنوعه» کار او بوده است و دیالوگ های بسیار جاندار و تاثیر گذار «علیرضا نادری» بوده است. شاید کمتر سریالی بوده است که از لحاظ دیالوگ و خط داستانی چنین ساختار مستحکم و محکمی داشته و تمامی اتفاق ها و دیالوگ ها همانی است که باید باشد.
«علیرضا نادری» سابقه کار در تئاتر دارد و طبیعی است که دیالوگ های تئاتری برای مجموعه ای از بازیگران عموما تئاتری استفاده می کند بسیار مناسب باشد و در واقع این ابتکار عمل فتحی که از وجود نادری در کنار کاظمی پور استفاده کند بسیار خوب بود و نتیجه مثبت آن دیالوگ های متفاوت شده است.دیالوگ هایی که نه شعاری است و نه سخیف و پیش پا افتاده ، موضوعی که در بسیاری از سریال ها برای اینکه دچار سطحی گری نشوند، به شعار تبدیل می شوند.
سومین عامل موثر در موفقیت «میوه ممنوعه» بازی گرفتن از عده ای بازیگران شناخته شده و تئاتری کشورمان است که تک تک آن ها در نقش های خود بسیار خوب ظاهر شدند، «علی نصیریان» در آستانه 72 سالگی در نقش پیرمردی متدین و اصیل که عاشق دخترکی بیست و چند ساله می شود بسیار زیبا و تاثیر گذار بازی کرده است. آیا تا به حال بازی ای به این زیبایی از «علی نصیریان» دیده بودید؟ نصیریان موفق شده عشق و عرفان را توام به نمایش بگذارد و در این سن و سال چه خوب از پس این نقش سخت برآمده است.

«هانیه توسلی» نیز که بر خلاف سایر بازیگران زن هم دوره ای خود هیچ ترس از حضور در تلویزیون ندارد بسیار خوب موفق شده مصائب دختری تنها و رنج دیده را که مغلوب بازی به راه افتاده از طرف پدر فراری اش شده را به نمایش بگذارد، صحنه هایی که از هانیه توسلی پخش شد مهر محکمی بود به اثبات دوباره شایستگی های بازیگری که یکی از پدیده های بازیگری، به حساب می آید و در «میوه ممنوعه» در بسیاری از صحنه ها توانسته به تنهایی جور همه را بکشد.
«امیر جعفری» در نقش جلال موفق شد خاطرات نقش های سطحی سریال های طنزی نظیر «کمربندها را ببندید» و «شهر قشنگ» را از یادها برد و ثابت کند در صورت پیشنهاد نقش هایی جدی و متفاوت توانایی های بازیگری اش را می تواند به رخ بکشد هر چند ادبیات جلال فتوحی خیلی مناسب و پسندیده نیست اما امیر جعفری به خوبی توانسته از پس نقش یک شارلاتان خاکستری که با زد و بند به همه جا رسیده را ایفا کند.
«گوهر خیر اندیش» مثل همیشه عالی است و تنها می توان در مورد او گفت، مثل همیشه خوب، مثبت، تاثیرگذار و عالی.
دیگر بازیگری که نمی توان به راحتی از کنار نام گذشت «عمار تفتی» در نقش فرزاد است. بازیگری که شاید نسبت به نقش های مقابلش کمتر شناخته شده باشد اما بازی بسیار قابل قبولی را در نقش یک عاشق نشان داده که حاضر است برای رسیدن به معشوق همه کار کند.
اما چهارمین عامل را در موفقیت «میوه ممنوعه» می توان فیلمبرداری ساده اما در عین حال بسیار خوب و حرفه ای «افشین احمدی» دانست. شروع کار «میوه ممنوعه» نسبت به سایر سریال ها کمی دیرتر اتفاق افتاد اما این شتاب زدگی در تولید باعث نشده است تا «احمدی» نماهای تکراری داشته باشد و زوایایی نیز دوربین برای مخاطب به هیچ عنوان اذیت کننده نیست. ضمن اینکه نباید از نام «بابک رضاخانی هادیانی فر» به عنوان تدوینگر کار به سادگی گذشت.

آخرین عامل استقبال عمومی از «میوه ممنوعه» موسیقی متن و آهنگ و ترانه بسیار زیبای پایانی کار است که صدای زیبای «احسان خواجه امیری» در کنار ترانه تاثیر گذار «افشین یداللهی» باعث ماندگاری بیشتر اثر شده است.
به هر ترتیب با وجود اینکه سریال «اغما» با رویکرد تکراری آن نسبت به شیطان واکنش های متفاوتی را شاهد بود و «یک وجب خاک» توانست توفیقی نسبت به دست بیاورد و «شکرانه» نیز تبدیل به یکی از ناموفق ترین سریال های اخیر ماه رمضان شد، «میوه ممنوعه» توانست با جلب نظر مخاطبین عام و منتقدین به یکی از بهترین سریال های مناسبتی تبدیل شود.
نویسنده : هوشیارگر

یک وجب خاک ، تکراری متوسط و دور از واقعیت ها

امسال هم به مانند سال های گذشته در ماه رمضان شبکه های تلویزیونی در رقابت با یکدیگر به پخش سریال هایی با مضمون هایی مربوط به ماه مبارک رمضان پرداختند.
در این میان طنز تلویزیونی شبانه ماه رمضان ، به لحاظ تعداد بیینده رواج بی رقابتی در مقایسه با سایر برنامه های تلویزیونی در میان مردم داشته و به نوعی توانسته سرگرمی مناسب و نسبتا شادی را برای اوقات مردم داشته باشد.
البته چندین سال است که نوع سریالها با سالهای پیش تفاوتی عمده داشته و هر کدام از آنها به موضوعات خاصی می پردازند و سعی کردند در زمینه های متنوع همانند مذهب ، خانواده بپردازند، در این میان تنها سریالی که فضایی طنز آلود دارد سریال یک وجب خاک است که از شبکه سه پخش می شود.
یک وجب خاک وقتی مراحل تصویربرداری را سپری می کرد به نام مجموعه تلویزیونی "نقشی بر زندگی" شناخته شده بود ولی بعدها بخاطر محوریت داستان به "یک وجب خاک" که بخاطر پول همه رو مجبور به دروغ گفتن و حیله گری می کرد ، تغییر نام داد.
این مجموعه مسیر تحول فردی را به تصویر می کشد که او در اثر برخورد با موانعی دچار تزلزل می شود.
در این مجموعه ، طبق معمول آدم های خوب با دنیای ساده و خانه قدیمی و توقعات انسان دوستانه شان مدام مورد آزار واذیت « آدمهای بد» قرار می گیرند .داستان مجموعه یک وجب خاک چیزی جز این ندارد و همه موضوعات و موقعیتهایش با هدف ایجاد این تقابل با مرکزیت یک معما شکل گرفته است .
نوع بازی بازیگران در این قسمت بسیار تصنعی است و از همه بدتر اینکه با چند دیالوگ ساده مشخص می شود که این دو پسر شباهت های فراوانی با هم دارند آنقدر این ماجرا کودکانه برگزار می شود که هر تماشاگر ساده پسندی هم از این روایت بد فیلم دچار حیرت می شود .
دلایل ساخت این سریال را باید در موقعیت بهتر سریال زیر زمین دانست چرا که موفقیت سریال زیر زمین در جذب مخاطب و به عنوان موفق ترین سریال مناسبتی سال گذشته باعث شد تا ، سازندگان آن سریال در فکر ساخت سریالی با همان فرمول باشند که نتیجه کار یک وجب خاک شد . با این تفاوت که این سریال فاقد بسیاری از نقاط قوت مجموعه قبلی است و تبدیل به یکی از ضعیف ترین کارهای مناسبتی ماه رمضان امسال شد .
این مجموعه بخاطر اینکه تنها سریال طنزآمیز امسال است ، باعث شده بود که بسیاری این سریال را شانس اول در میان مجموعه های امسال بدانند .
در چند قسمت اول هم تقریبا وضع به همین منوال بود اما ، با گذشت یک هفته شوخی های تکراری که یا برگرفته از کارهای طنز رضا عطاران بود و یا شباهت به سریال سال پیش عبدالعلی زاده یعنی زیر زمین می داد ، باعث شد که تا حد زیادی یک وجب خاک قافیه را به سایر رقبا ببازد و یکه تازی خود را در همان چند قسمت اول واگذار کند . در حال حاضر نیز بیشتر رتبه سوم در میان سریالهای اغماء و میوه ممنوعه داشته باشد.
دلیل کسب رتبه سوم این مجموعه نیز در دوران تولید و تصویربرداری می باشد که زمان مناسبی را برای تولید بهتر نداشت. به طوری که مسئولان شبکه سوم با اضافه کردن عوامل جدید به گروه سعی در جمع کردن هرچه سریعتر کار دارند. این در حالی است که جذابیت این مجموعه هرچه به اواخر ماه رمضان نزدیک می شویم به دلیل شتابزدگی در ساخت سریال کمتر می شود.
عدم شخصیت پردازی منسجم و اتفاقات ریز و درشتی که تنها برای سرهم بندی داستان در پی هم می آیند مهمترین مشخصه این سریال است . بر خلاف زیر زمین که در انتخاب بازیگران و نوع پوشش و محل زندگی شان دقت بسیاری به کار رفته بود اما در یک وجب خاک به هیچ وجه این مسائل رعایت نشده است .
به طور مثال خانواده افشاری به عنوان خانواده ای پایین شهری معرفی شده اند که با حداقل ممکن روزگار می گذرانند اما ، نوع پوشش افشاری با نقش آفرینی رضا بابک که در کل برای این نقش مناسب نیست و یا نوع پوشش همسرش با مانتوهای گرانقیمتی که می پوشد و تزئینات گران قیمتی که در خانه آنها موجود است بیشتر یادآور خانواده ای متوسط رو به بالای شهری است .
ساده و بی ریا بودن افشاری و اعتماد بیش از اندازه او به دامادش شاید باور پذیر باشد اما درباره فرزندانش چندان باور پذیر نیست . خصوصا اعتماد بی دلیل آنها به مهندس دروغین که در برابر فرزندان تحصیلکرده افشاری گاف هم زیاد می دهد، و یا همین رفتارها تماشگران را به دروغ ، حیله و مکر دعوت می کند ، چرا که عامل موفقیت همین شخص در دروغگویی او بوده است.
همین نکات باعث می شود که حساسیت نقد پردازی به سریال‌های ماه رمضان به‌دلیل تداوم حس بینندگان بیشترشود ، چرا که در هر شب و ساعات پخش آن در زمانی که بیشتر مخاطبان پای تلویزیون نشسته‌اند و همچنین موضوعات و تاثیر این نوع رفتارهای حیله گری و زیرآب زنی همیشه حساسیت‌برانگیز بوده‌اند.
ولی آنچه موجب افزایش نقد این سریال ها به‌ویژه با سریال‌های امسال ماه رمضان می شود ، رشد آفتی است که گریبانگیر سازمان صداوسیما شده و آن هم عام زدگی است.
درحقیقت محور همه این جبهه‌گیری‌ها آن است که تلویزیون در ساحت برنامه‌ریزی از حوزه اندیشه کمتر بهره می‌گیرد و درست مانند عوام‌الناس که راجع به هر موضوعی، حق‌به‌جانب اظهارنظر می‌کنند.
حتی این عوام‌زدگی در روند ساخت سریال‌ها هم تسری یافته و با وجود مشخص بودن زمان‌هایی چون رمضان، نوروز، محرم یا... همه دست‌اندرکاران ترجیح می‌دهند، تولید را موکول به دقیقه 90 کنند تا به‌جای تکیه بر فکر و اندیشه، تنها تابع احساسات لحظه‌ای خود، کار را پیش ببرند و اتفاقا این نکته را با افتخار بیان می‌کنند، غافل از این‌که رسانه ملی که بر این ملی بودن خود می‌بالد، عرصه بروز احساسات فردی و گروهی و سلیقه‌ای نیست.
طنزپردازی آن هم در تلویزیون به دلیل این همه محدودیت‌ها کار چندان ساده‌ای نیست. اگر هنرمندی با رعایت همه این اصول بتواند دیگران را بخنداند، طناز است و از همین رو خلاقیت مهمترین خصیصه‌ چنین هنرمندی است.
طنز و مزاح یکی از نیازهای اصلی زندگی ماست؛ بخصوص در دنیای امروز که جدیت و دغدغه‌های گوناگون دست از سر زندگی‌های ما بر نمی‌دارد و قدرت و توانایی طنز‌پردازی و خندیدن همراه دیگران از نشانه‌های یک شخصیت سالم و یک خانواده و حتی یک جامعه سالم است.
طنز در هر قالبی باید سبب رشد فکری جامعه را فراهم کند و باعث بدبینی نشود. طنزی که در رسانه‌ای مانند تلویزیون به مخاطب ارائه می‌شود، همراه لحظه‌های زندگی افراد جامعه است و بخشی از خاطره جمعی آنها و بهانه‌ای برای گفت‌وگوهای مفرح آنها با یکدیگر.
طنز، هنر ارتقا دادن ارزش‌هاست نه به قهقرا کشیدن آنها و ابزاری است برای فرهنگ‌سازی.
اینجاست که وقتی انعکاس سریال‌های طنز تلویزیونی را در کوچه و بازار و مدرسه و دانشکده می‌بینیم، حسرت می‌خوریم کاش برنامه‌های خلاقانه‌تری را شاهد بودیم.
یک وجب خاک بدون شک تماشگران زیادی دارد ، اما دلیل وجود این تماشگران ، طنز خوب یا داستان قوی آن نیست ، بلکه دلایل آن را باید در زمان پخش و عادت ببننده به تماشای تلویزیون جستجو کرد .
موقعیتهای طنز ، حوادث و رویدادهای داستانی و درگیری و آدم های خوب و بد همه و همه در یک وجب خاک از پیش لو رفته اند و تماشگر به راحتی می تواند پایان آنها را حدس بزند و یا موقعیتهای خنده دار بعدی را پیش بینی کند .
این مساله مسلماً ارزش و کیفیت اثر را پایین آورده و از فدرت درگیری سازی و موثر آن را با بیینده کاهش می دهد .
شاید بزگترین دلیل تماشای این سریال تا حدودی به تصویر کشیدن فضاهای صمیمی و زندگیهای بی رنگ و ربای محله های قدیمی و ادمهایی که هنوز مناسباتشان خیلی امروزی و مدرن نشده است باشد.
در آخر باید گفت ، اکنون که صداوسیما توانسته است در ساعاتی که روزه داران و مردم مسلمان کشورمان بلافاصله پس از افطار گوش به زنگ و چشم انتظار دیدن مجموعه های تلویزیونی هستند، خود را شریک دقایق و ساعات آنها کند و تاثیراتی غیرقابل انکار بر مخاطب میلیونی خود داشته باشد، جای آن دارد که بیش از اینکه هست، برای تولید فیلمنامه های محکم و آثار قابل قبول سرمایه و وقت بگذارد و ارزشمندی چنین اتفاقی را بیشتر حس کند.

جنگ‌رفته‌ها وقايع فيلم «اخراجي‌ها» را تاييد كرده‌اند

عضو كميسيون فرهنگي مجلس در گفت و گو یی گفت: سينما در تمام دنيا و در همه ژانرها، عموما دو نوع مخاطب خاص و عام را در برمي‌گيرد كه اين موضوع در واقع به ذات سينما برمي‌گردد.
وي افزود: سينماي ايران نيز به تبع سينماي ساير كشورهاي جهان از همين روند پيروي مي‌كند كه در مورد ژانر دفاع مقدس نيز اين موضوع صادق است.
رئيس كميته امور رسانه مجلس شوراي اسلامي با اشاره به گستردگي دامنه وقايع دفاع مقدس گفت: هيچ فيلم‌ساز و نويسنده قصه‌اي تا به حال ادعا نكرده كه توانسته تمام ابعاد دفاع مقدس را به تصوير بكشد و تنها بخشي از آن حماسه پرشكوه هر بار به تصوير كشيده شده است. «اخراجي‌ها» هم از اين قاعده مستثني نيست و البته خود فيلم هم ادعاي كامل بودن ندارد.
ابوطالب در ادامه گفت: نكته مهم اين است كه بايد توجه داشت ما در فيلم سينمايي يا «قصه» سر و كار داريم و ذات سينما بر پايه قصه و همذات پنداري است.
وي تصريح كرد: ممكن است پيش زمينه افراد حقيقي باشد اما وقتي اين موضوع در قالب قصه در بيايد و شكل سينمايي به خود بگيرد، ديگر بر شخصيت واقعي دلالت نمي‌كند، هرچند كه بخشي از اين موضوع هم واقعي باشد.
وي تصريح كرد: اگر هر كسي، اندكي با سينما و عالم هنر آشنايي داشته باشد، مي‌داند كه تكيه بر واقعيت در يك اثر هنري ايراد محتوايي محسوب نمي‌شود.
ابوطالب در ادامه در مورد اخراجي‌ها و اظهارات يك نماينده مجلس در مورد آن گفت: اخراجي‌ها اندك زماني پس از جشنواره بين‌المللي فيلم فجر در سال گذشته، به علت اعتراض كارگردان نسبت به نگرفتن جايزه، در كميسيون فرهنگي مجلس مطرح شد. در آن زمان هيچكس به محتواي فيلم ايرادي وارد نكرد و اصولا، مسئله ايراد داشتن فيلم در كميسيون فرهنگي مجلس مطرح نشده است چون در واقع، طرح چنين موضوعي در اختيارات كميسيون نيست.
وي در ادامه در مورد اخراجي‌ها گفت: استقبال عمومي در داخل و خارج از كشور از فيلم اخراجي‌ها، نشان دهنده قابليت‌هاي منحصر به فرد اين فيلم بود كه توانست جنبشي در سينماي ما به وجود بياورد كه اين موضوع ارزشمندي است و اظهار‌نظر چند نفر معدود از ارزش‌ آن نمي‌كاهد، چون افرادي كه جنگ را ديده‌اند اين فيلم و وقايع آن را تاييد كرده‌اند.
ابوطالب در پايان تصريح كرد: كميسيون فرهنگي مجلس هيچ موضع منفي راجع به فيلم اخراجي‌ها ندارد و هرگونه اظهار‌نظر كه توسط نمايندگان مجلس در مورد اين فيلم شده كاملا شخصي است. البته هر كس به عنوان مخاطب مي‌تواند راجع به فيلم «اخراجي‌ها» اظهار‌نظر شخصي كند اما كسي حق ندارد نظر خود را به كميسيون فرهنگي نسبت دهد.

نشان دادن شیطان در قالب انسان صحیح نیست

صادق مطلبی استاد دانشگاه گفت: نشان دادن شیطان در قالب انسان صحیح نیست و من شدیدا با آن مخالف هستم.
صادق مطلبی حقوق دان و کارشناس مسایل مذهبی افزود: به نظر من کارگردان در سریال اغماء نتوانسته آن مفهومی که در ذهنش بوده را به تصویر بکشد و به مردم نشان دهد. به طور مثال در سریال "اغماء " شیطان در قالب یک انسان مومن نشان داده شده است که این باعث می شود مخاطب ذهنیت بدی نسبت به افراد مومن پیدا کند. البته بوده است که شیطان در قالب انسان باشد اما نه برای مردم عادی، بلکه برای شخصیت های مومن و مجتهد در واقع عارفان بوده است. در این سریال باید شیطان را به صورت شبه یا خیال نشان می دادند.
مطلبی در ادامه افزود: سریال باید طوری ساخته می شد که در شان مردم عامه بوده و مردم از سریال برداشت مثبتی می کردند. به نظر من یک حالت غیر عادی را داشت مثلا در سریال "او یک فرشته بود" شیطان نمی توانست شرایط معنوی را تحمل کند در حالی که در سریال "اغماء "شیطان در این شرایط قرار می گیرد و هیچ حالتی به او دست نمی دهد و این باعث سردرگمی و برداشت ناصحیح مخاطب از سریال می شود و من شدیدا با آن مخالف هستم. این فیلم تقریبا جنبه معنوی دارد اما نتوانسته پیام خود را به طور کامل بیان کند که آثار منفی آن بیشتر است و آثار منفی هم در ذهن مردم اثر بیشتری دارد

فكر نمي‌كردم فيلم من جزو هشت كانديداي حضور در اسكار باشد

كارگردان فيلم سينمايي «وقتي همه خواب بودند» گفت: واقعيت اين است كه فكر نمي‌كردم اين فيلم جزو هشت فيلم كانديدا براي حضور در اسكار باشد و از اين اتفاق خرسندم.
«فريدون حسن‌پور» در گفت‌وگو یی اظهار داشت:من فكر نمي‌كردم فيلم جزو هشت فيلم كانديدا براي حضور در اسكار باشد و از اين اتفاق خرسندم.
وي ادامه داد: فيلم به دليل بيان ساده يك موضوع پيچيده فلسفي كه فراگير است براي تماشاچيان داخلي و خارجي مورد توجه است.
حسن‌پور گفت: فكر مي‌كنم بحث پيچيده و فلسفي در فيلم بسيار ساده بيان شده و تكنيك فيلم درخدمت موضوع بوده است و تلاش من اين بود كه فيلم بدون خودنمايي و درشت نمايي قصه و مضمونش را بيان كند.
كارگردان «وقتي همه خواب بودند» به فارس گفت:تمام تلاش من اين بوده كه مضامين خيلي توي ذوق مخاطب نزند و در روايت داستان پنهان باشد.
حسن‌پور درباره شانس حضورش در اسكار گفت: نمي دانم، اين مسئله بستگي به هيئت انتخاب دارد. همين كه فيلم «وقتي همه خواب بودند» براي حضور در اسكار نامزد شده و جزو 8 فيلم قرار گرفته، براي من خوشحال كننده است.

يك شب» نيكي كريمي و انصراف از اكران عمومي