کات

مجله سينمايي «سايت اندساند» به تازگي با وي درباره سينما، آثارش و هاليوود به گفت وگو نشسته است. «وودي آلن» در اين گفت وگو ناگفته هايي را بيان كرده كه تاكنون، كمتر نشريه اي به آن ها پرداخته است

حتي يك فيلم خودم را نديده ام!


«وودي آلن» دسامبر ١٩٣٥، در بروكلين به دنيا آمد و در همان جا، دوران دبيرستان خود را به پايان رساند. پس از آن نيز به تحصيل، در دانشگاه هاي نيويورك پرداخت. وي از پانزده سالگي نگارش مقالاتي را، در نشريات مختلف آغاز كرد. البته او از سال ١٩٥٢ و پس از پايان دوران دبيرستان، به تلويزيون رفت. در آن جا نيز خود را، با ساخت برنامه هاي مختلف سرگرم مي كرد. سال ١٩٦٤ تهيه كننده اي كه «وودي آلن» را در يك باشگاه ديده بود، از او براي نگارش نمايش نامه «چه خبر پوسي كت؟» دعوت كرد. «آلن» سال ١٩٦٦ نمايش نامه اي را در برادوي، با نام «آب نخور» به روي صحنه برد. سال ١٩٦٩ با اجراي نمايش «دوباره بزن سام»در «برادوي»، به شهرت رسيد. او با ساخت فيلم «پول را بردار و فرار كن» جايگاه خود را در عرصه سينما تثبيت كرد. مجله سينمايي «سايت اندساند» به تازگي با وي درباره سينما، آثارش و هاليوود به گفت وگو نشسته است. «وودي آلن» در اين گفت وگو ناگفته هايي را بيان كرده كه تاكنون، كمتر نشريه اي به آن ها پرداخته است.

" فيلم شناسي: تازه چه خبر لي لي (١٩٦٦)، پول را بردار و فرار كن (١٩٦٩)، مردان بحران: داستان «هاروي والينجر» (١٩٧١)، موزها (١٩٧١)، همه چيزهايي كه مي خواستيد درباره جنسيت بدانيد اما مي ترسيديد كه بپرسيد (١٩٧٢)، خواب آلود (١٩٧٣)، عشق و مرگ (١٩٧٥)، آني هال (١٩٧٧)، صحنه هاي داخلي (١٩٧٨)، منهتن (١٩٧٩)، خاطرات كهكشاني (١٩٨٠)، كمدي نيمه شب تابستان (١٩٨٢)، زليگ (١٩٨٣)، برادوي دني رز (١٩٨٤)، رز ارغواني قاهره (١٩٨٦)، هانا و خواهرانش (١٩٨٦)، سپتامبر (١٩٨٧)، روزهاي راديو (١٩٨٧)، زني ديگر (١٩٨٨)، جنايت و جنحه (١٩٨٩)، داستان هاي نيويورك (١٩٨٩)، آليس (١٩٩٠)، سايه ها و مه (١٩٩٢)، شوهران و همسران (١٩٩٣)، راز قاتل منهتن (١٩٩٣)، گلوله ها بر فراز برادوي (١٩٩٤)، افروديت توانمند (١٩٩٥)، همه مي گويند دوستت دارم (١٩٩٧)، شالوده شكني هري (١٩٩٧)، شهرت (١٩٩٨)، دلنشين و رذل (١٩٩٩)، زمان كوتاه ناخوشي (٢٠٠٠)، نفرين عقرب يشمي (٢٠٠١) ، پايان هاليوود (٢٠٠٢)، هر چيز ديگر (٢٠٠٣)، مليندا و مليندا (٢٠٠٥)، امتياز نهايي (٢٠٠٥)، افشاگري (٢٠٠٦).

هنوز هم خجالتي ام
من هيچ گاه، يك كمدين شرور و بدذات نبوده و نيستم. اما آن زمان كه جوان بودم، همواره كمدين هاي شرور كه مدام ديگران را اذيت كرده و آنها را دست مي انداختند، تحسين مي كردم. مثلا «گرچوماركز» هر كسي را كه مي ديد، سر به سرش مي گذاشت. يا «چارلي چاپلين» كه دور از چشم مادران، به كودكان شان لگد مي زد. هنگامي كه تصميم گرفتم بازيگر و نويسنده شوم، به هيچ وجه دلم نمي خواست مردم مرا بشناسند. چون بيش از حد خجالتي بودم و هنوز هم هستم.


دوستانم مرا سرزنش مي كنند
برخلاف بسياري از تماشاگران، منتقدان و كارگردانان، من فيلم هاي كمدي را، چندان ارزشمند نمي دانم.

مي دانيد! هرگاه به تاريخ سينما نگاه مي كنم و تاريخ ادبيات و هنر را مي خوانم، آثاري چون «اتللو»، «هملت» و «شاه لير» را ارزشمند مي بينم. در سينما نيز با علاقه اي فراوان، فيلم هاي «توهم بزرگ» (ژان رنوار)، «دزد دوچرخه» (ويتوريو دسيكا) يا فيلم هاي «اينگمار برگمان» و «كوروساوا» را، بيشتر از فيلم هاي كمدي تماشا مي كردم. به گمان من فيلم هاي تراژيك، مهم تر و عميق تر از فيلم هاي كمدي هستند. به همين سبب بيشتر دوستانم همواره مرا سرزنش مي كنند و به من مي گويند: «آدمي مثل تو، چگونه مي تواند چنين عقيده اي داشته باشد؟»

شايد باورتان نشود اما هنگامي كه پس از تماشاي فيلم هاي «كوروساوا» از سالن سينما بيرون مي آيم، تا حد زيادي منقلب و دگرگون مي شوم. چون فيلم هاي او رهايم نمي كند. حتي در خانه، مدام به آن فكر مي كنم. اما زماني كه يك فيلم كمدي را مي بينم، فقط هنگام تماشاي آن لذت مي برم و مي خندم. تماشاي اين گونه آثار اگرچه لذت بخش است اما هم چون دستمال كاغذي بايد پس از استفاده آن را دور انداخت. البته اين نظر من است. شما مي توانيد برداشت ديگري داشته باشيد. حتي كارهاي كمدين هاي بزرگ تاريخ سينما، از جمله فيلم هاي «برادران ماركز». به باور من در سينماي امروز فيلم هاي كمدي آن هم به معناي واقعي اش خيلي اندك اند. من فيلم هاي «چارلي چاپلين»، «برادران ماركز» و «باستر كيتن» را تحسين مي كنم و شيفته آن ها هستم. اما اگر حق انتخاب داشته باشم، تماشاي يك نمايش از «تنسي ويليامز» را، به تماشاي اين گونه آثار ترجيح مي دهم.

دلم مي خواهد جدي باشم
هنگامي كه براي تماشاي يك فيلم كمدي، در سالن سينما نشسته ام، مدام با خودم مي گويم: «اگر من سازنده اين فيلم بودم، حتما اين فيلم را گونه اي ديگر مي ساختم. يا فلان سكانس را به اين صورت فيلم برداري مي كردم.» اما زمان تماشاي يك اثر تراژيك، از هر جهت تحت تاثير فيلم قرار مي گيرم و فقط سكوت مي كنم. اگر روزگاري توانايي اش را داشته باشم كه داستاني مثل «آنا كارنينا»ي «لئو تولستوي» را بنويسم، بسيار خوشحال خواهم شد كه آن را به تصوير بكشم. در سينماي كمدي بسياري چيزها از دست مي رود. به همين سبب تاكنون، تلاش كرده ام تا موضوعات بيشتر فيلم هايم را به گونه اي جدي مطرح كنم.


نمي دانم چرا اين اتفاق مي افتد
در تمامي فيلم هايم نكته هاي اخلاقي وجود دارد. اين موضوع در فيلم «جنايت و جنحه» بارز و نمايان است. اين گونه مواقع خودم را، جاي بازيگر قرار مي دهم، تا بتوانم به نقشي كه او بازي مي كند نزديك شوم. «اورسن ولز» نيز با من هم نظر است، اگرچه كمي از من افراطي تر فكر مي كند.در ميان فيلم هايم «خاطرات كهكشاني»، «شوهران و همسران»، «زليگ» و «گلوله ها بر فراز برادوي» را بيشتر دوست دارم. من هر يكي دوسال فيلم مي سازم. چون با اين روند، مي توانم از اضطراب هايم بكاهم. نمي دانم چرا اين اتفاق مي افتد. قتل هايي كه در فيلم هايم رخ مي دهد، در سال هاي اخير بيشتر شده است. شايد اين نكته نشانه آن است كه «وودي آلن» ديگر پير و خسته شده است.


زياد سخت گير نيستم
روزي در آپارتمانم نشسته بودم. داشتم به موسيقي جاز گوش مي دادم و به آسمان نگاه مي كردم. با خودم فكر كردم اي كاش مي توانستم نوازنده آن آهنگ را، در حالي ببينم كه در آسمان نشسته و سازش را مي نوازد. چه خوب بود اگر نواي موسيقي او، همه شهر را فرا مي گرفت. ناگهان با خودم گفتم: «چه موضوع جذابي براي ساختن يك فيلم يافتم» بيشتر فيلم هاي من به هم پيوسته اند، اگرچه ظاهر متفاوتي دارند، يكي جدي، ديگري آميخته به طنز، يكي خنده آور و بعدي يك اثر جدي. اما همواره به عنوان خالق و كارگردان آن ها احساس مي كنم بين شان پيوندي وجود دارد. بدين معنا كه فيلم بعدي ام، پاسخ فيلم پيشينم است. من برخلاف بسياري از كارگردانان، بسياري اوقات برخي نماها، پلان ها و سكانس هاي آثارم را، تغيير مي دهم. حتي به هيچ وجه از تغيير فيلم نامه ترسي ندارم. حتي اگر بازيگري را كه انتخاب كرده ام، بلند قد و با سبيل باشد در حالي كه من در فيلم نامه، او را چاق و كوتاه و بي سبيل فرض كرده باشم. چون مي توانم داستان فيلمم را تغيير دهم. زماني هم كه بازيگرانم از ديالوگ هايشان راضي نيستند، آن ها را تغيير مي دهم، چون زياد سخت گير نيستم.


ترجيح مي دهم با فيلم هايم كشمكش داشته باشم
هنگامي كه مشغول نوشتن هستم، آسان ترين شرايط را پيش رو دارم. زماني كه از خواب بيدار مي شوم و مي خواهم نوشتن را آغاز كنم، دلم مي خواهد جشن بگيرم. چون روزي است كه بايد قلم را روي كاغذ بفشارم. انگار ديگر همه چيز برايم تمام شده است. آخر مي دانيد! تمام مراحل دشوار پيش از نوشتن، برايم به پايان رسيده است. نمي دانيد نوشتن چه لذت خاصي دارد. زماني كه ساخت فيلمي را تمام مي كنم و آن را تماشا مي كنم، به كلي نااميد شده و از آن بدم مي آيد. فيلم سازي كشمكش بزرگي است. اما نمي توانم اين حقيقت را انكار كنم. من ترجيح مي دهم با فيلم هايم كشمكش داشته باشم تا با ديگران.

شايد باور اين حقيقت برايتان دشوار باشد اما تا به امروز حتي يك فيلم خودم را نديده ام. اكنون كه فكر مي كنم يادم مي آيد نخستين فيلمم «پول را بردار و فرار كن» را كه ساختم، آن را تدوين كردم. فيلم بر پرده سينما رفت. اما من جرأت نكردم آن را تماشا كنم. به خوبي هم مي دانم كه اگر به تماشاي هر كدام از فيلم هايم بنشينم، احساس بدي به من دست خواهد داد. به همين سبب هرگز فيلم هاي خودم را نمي بينم. مي دانيد چرا؟ چون زماني كه فكر مي كنيد فيلم تان هيچ گاه به گونه اي نيست كه مي خواستيد به خوبي از كار دربيايد، تماشاي آن جز حسرت، هيچ چيز ديگري برايتان به همراه ندارد. من هميشه فكر مي كنم فيلم هايم را آن گونه كه بايد مي ساخته ام نساخته ام.


هميشه تماشاگران ثابتي داشته ام
من شكست هاي اقتصادي بسياري داشته ام. حتي نزد منتقدان هم تا حدي فيلم سازي شكست خورده ام. اما فيلم هايي هم داشته ام كه از نظر مالي پول ساز و از نظر منتقدان بي نقص بوده اند. اما از نظر خودم ناموفق بوده اند. به عنوان نمونه مي توانم از فيلم «هانا و خواهرانش» نام ببرم، اثري كه پايان بسيار تلخي داشت. دوستانم پس از تماشاي اين فيلم آن را ناخوشايند و اندوهناك توصيف كردند. تا بدان جا كه مجبور شدم پايان فيلم را عوض كنم. اما هنوز هم از آن رضايت كامل ندارم. من حرفه فيلم سازي را از طريق تماشاي فيلم هاي بي شمار آموختم. اگر مي خواهيد به كسي فيلم سازي ياد دهيد به او بگوييد: «فقط به سينما رفتن و تماشاي فيلم ادامه بده!».

خوشحالم كه طي اين دو سه دهه اخير، فيلم هايم همواره تماشاگران ثابتي داشته اند. شايد به همين سبب، فيلم پرفروشي كه گيشه ها را تسخير كند، در كارنامه ام ندارم. داشتن تماشاگران ثابت و هميشگي اين امتياز را دارد كه فيلم هايتان، هرگز با شكست مطلق مواجه نمي شود. نمي دانم چرا اروپايي ها فيلم هايم را، از آمريكايي ها بيشتر دوست دارند. آمريكايي ها حتي حوصله گوش دادن به حرف هاي مرا ندارند. چون آن ها نگاهي صرفا مصرفي به سينما دارند. به همين سبب نيز در چارچوب چنين طرز تفكري، من براي آن ها موجودي زائد و به شدت خسته كننده هستم.